Z psychologiem, doktorem Wiesławem Baryłą z Uniwersytetu Gdańskiego rozmawia Michał Izdebski

Dlaczego istnieją tematy tabu?
 Wstyd, zażenowanie, poczucie winy są emocjami powstrzymującymi nas od myślenia i rozmawiania na niektóre tematy. Główną funkcją powstrzymywania się od rozmawiania na pewne tematy jest strach przed  odrzuceniem społecznym.
 
Jakie są najpopularniejsze tematy tabu?
Najpopularniejsze tematy to seks i jedzenie, fizjologia, zdrowie i higiena osobista.

Czy należy unikać tematów tabu, czy szczera rozmowa jest lepszym rozwiązaniem?
Psychologia pozytywna daje dwie sprzeczne wskazówki, jedna mówi, że im mniej tabu w twojej głowie tym bardziej życie układa się w interesujący dla ciebie sposób. Druga wskazówka jest taka, że należy mieć pokojowe relacje z otoczeniem, czyli np. nie drażnić. Te dwie postawy można pogodzić, kulturalna rozmowa pozwala na przeniesienie danego zagadnienia ze sfery tabu do normalności. Uważam, że im więcej normalności tym lepiej, bo tabu utrudnia komunikację.

Czy łamanie tabu to próba wyzwolenia się czy "przestępstwo" przeciw kulturze?
Jest jednym i drugim jednocześnie - próbą znalezienia swojego miejsca i występkiem przeciw kulturze. Łamanie tabu jest dobre zarówno dla jednostki, jak i kultury, coś, co się zmienia jest bardziej atrakcyjne. Obecnie istnieje coś na kształt wolnego rynku kultur. Dobrze, że ta wojna nie odbywa się na karabiny tylko jest to walka o rząd dusz. Ludzie wyzwalają się z barier, dlatego uważam łamanie tabu za zjawisko pozytywne.

Czy ktoś narzuca nam tabu?
Tabu pojawia się, gdy człowiek nie potrafi rozmawiać na pewne tematy. Tematy tabu są konsekwencją nakładania się wychowania i edukacji na nasze naturalne, biologicznych predyspozycje do reagowania silnymi emocjami na zagrożenie wykluczeniem społecznym. Nie należy jednak demonizować wpływu rodziców, mają oni znacznie mniejszy wpływ na swoje dzieci niż to się powszechnie przyjmuje, tak naprawdę to dzieci i młodzież wychowują się sami w swoich grupach rówieśniczych. Rodzice mogą jedynie zawczasu zadbać o to, by ich pociechy obracały się "w dobrym towarzystwie", np. wybierając dla nich przedszkole a potem szkołę.

Czy wśród studentów są tematy tabu?
 Są takie tematy, ale na pewno nie jest nim seks. Gdy studenci przysypiają na wykładzie doskonałym sposobem na przebudzenie jest drobna wzmianka o seksie. Dla studentów tematem tabu jest kwestionowanie istnienia wolnej woli. Bardzo trudno jest im zrozumieć argumenty na rzecz tezy, że wolna wola jest jedynie złudzeniem.

Czy dla Pana, jako psychologa istnieją tematy tabu?
 Kiedyś takim tematem była atrakcyjność fizyczna. Myślałem, że komuś "przy kości" może być przykro, gdy na wykładzie opowiadam, że w naszej kulturze szczupłe ciało jest uważane za piękne. Poradziłem sobie z tym moim zażenowaniem, gdy opracowałem dobrą metodę pokazywania, że to tylko część prawdy. Wygląd zewnętrzny jest istotny tylko wtedy, gdy nie mamy okazji poznać kogoś bliżej.